Untied
Billie Q (Jill Bertels)
Over
Billie Q is een beeldende kunstenaar die in Antwerpen woont. Ze werkt vooral met fotografie en video. Haar werk heeft vaak een sterk narratief karakter.
Project
De multimediainstallatie 'Untied' combineert sculpturen, video en audio, en wordt op regelmatige intervallen geactiveerd door danseres Isabella Tovar. Geworteld in kunsthistorisch onderzoek toont het werk de tong als symbool van zowel de enorme macht van vrouwen als de verdoemenде stemmen die proberen deze in te tomen. Toen Griekse soldaten ten strijde trokken, droegen zij schilden waarop het hoofd van Medusa was afgebeeld. Nog provocatiever dan haar starende ogen en de slangen die haar hoofd als krullen omringden, was haar grote uitgestoken tong. Voor de Indiase godin Kali is haar tong haar grootste wapen, een gigantisch orgaan dat alles verslindt. In de bekende patriarchale versie van haar verhaal dwingt Shiva haar haar tong uit schaamte in te bijten om de kracht ervan in te tomen. In het originele verhaal echter vernietigt Kali alles; zij is allesverslindend (zoals tijd en duisternis, 'kaal' in het Sanskriet) en haar rode uitstekende tong symboliseert dit. Kali staat ook voor 'shakti', de vrouwelijke energie, zowel creatief als destructief. In het oude Egypte was er één god die altijd frontaal en met zijn tong uit werd afgebeeld (zoals Medusa): Bes. Deze mannelijke god was de beschermer van vrouwen tijdens de bevalling en zou ook seksuele ziekten hebben voorkomen. Hij was een populaire slaapkamergod en werd getatoeëerd op de dijen van vrouwen van alle rangen. Bij deze beschermende maar angstwekkende figuren voeg ik Venus toe, de godin van vlees en liefde en schoonheid. Venus steekt haar tong nooit uit, maar op middeleeuwse afbeeldingen draagt zij vaak een brandend hart, waarvan de vlammen op tongen lijken. In de Middeleeuwen is Venus bovendien geen positief symbool. Zij wordt gelijkgesteld met Luxuria, de hoofdzonde van wellust. Bruegel de Oude plaatst zijn Venus-Luxuria in een landschap van sodomie, naakt en tongen zoekend met een demon. Men zou kunnen zeggen: als een soort heks. Heksen waren vrouwen die werden gestraft voor hun onafhankelijkheid, hun seksualiteit en/of hun scherpe tong. Ik zie de heks als een soort martelares voor het geloof in vrouwelijke macht. Het waren andere tongen die haar en zoveel andere vrouwen veroordeelden voor hun weigering de strikt omschreven plaats die hun in het heersende patriarchaat was toegewezen, in te nemen. Op de brandstapel werden zij verteerd door vlammen van haat. De brandstapel is afgeschaft, de beperkte ruimte is veel groter geworden, de meesten denken niet meer aan zonde wanneer zij het goed verhandelbare woord 'luxe' horen, maar de stemmen van veroordeling galmen nog altijd na.